Γραφιστική & Εικαστικές Τέχνες

Οπτική Επικοινωνία: Γραφιστική & Επικοινωνία της Ηρώς Λάσκαρη
Ο Μπρέχτ είπε ότι «από τότε που το έργο τέχνης εμπορικοποιείται, δεν μπορεί πια να του αποδοθεί η έννοια του έργου τέχνης». Όλοι οι αναλυτές συμφωνούν με τον Raymonde Moulin στο ότι «για να εισαχθεί ένα αντικείμενο στον κόσμο της τέχνης πρέπει να είναι μοναδικό ή τουλάχιστον σπάνιο. Η καλλιτεχνική ταυτότητα (επωνυμία) επικυρώνει τη μοναδικότητα του προϊόντος. Η καλλιτεχνική σπανιότητα τονίζεται σκόπιμα για οικονομικούς λόγους». Ο Marcel Duchamp είχε προβλέψει ότι: «η σπανιότητα δίνει την καλλιτεχνική ταυτότητα». Κάπου εκεί ενδιάμεσα βρίσκεται και το αντικείμενο της γραφιστικής. Παρατηρείται ότι στις παλιές αφίσες που δεν είχαν καλλιτεχνικές φιλοδοξίες και ο χαρακτήρας τους ήταν καθαρά διαφημιστικός, αποδίδεται σήμερα καλλιτεχνική αξία, λόγω της σπανιότητάς τους. Αντίθετα, παρατηρώντας έναν πίνακα εκτεθειμένο σε γκαλερί, συχνά αναρωτιόμαστε τί είναι εκείνο που τον διαφοροποιεί από την εμπορική αφίσα, αφού η αισθητική και η μέθοδος δημιουργίας τους είναι οι ίδιες.

Έτσι, το αντικείμενο αφίσα, έχει διπλό ρόλο. Το ίδιο συμβαίνει και στη φωτογραφία και γίνεται ευκολότερα αντιληπτό στο φωτογραφικό πορτραίτο: άλλοτε λειτουργεί ως αντικείμενο λατρείας ενός αγαπημένου προσώπου (του εικονιζόμενου) και άλλοτε ως μοντέλο εικαστικής δημιουργίας με άψογη τεχνική και ιδιαίτερη χρήση του φωτός. Όσο η τεχνολογία γίνεται φιλικότερη στο χρήστη τόσο ο διαχωρισμός μεταξύ οικιακού και καλλιτεχνικού θολώνει.

Αν μπορούσαμε να συγκρίνουμε τη γλώσσα μιας εικαστικής τέχνης με τη γλώσσα της γραφιστικής, θα λέγαμε ότι αυτή η τελευταία προσεγγίζει περισσότερο την αργκό. Είναι βγαλμένη από την καθημερινή ζωή και έχει σα στόχο να μιλά γρήγορα και ουσιαστικά. Είναι αποκομμένη από νοηματικές φλυαρίες, διότι πρέπει να γίνεται άμεσα αντιληπτή. Τα μηνύματά της είναι συνήθως δυνατά και ξεκάθαρα.

Ο χώρος προβολής του αντικειμένου ορίζει συχνά και το χαρακτήρα του. Η γκαλερί απευθύνεται σε λίγους και το ό,τιδήποτε εκτίθεται εκεί γίνεται αυτόματα αντιληπτό ως έργο τέχνης. Το μουσείο επίσης.

Παραδοσιακά οι πίνακες ζωγραφικής απευθύνονται σε περιορισμένο αριθμό θεατών. Το γεγονός ότι από το 19ο αιώνα ένα μεγάλο κοινό τους κοιτάζει ταυτόχρονα είναι ένα πρώτο σύμπτωμα της κρίσης της ζωγραφικής, η οποία δεν προκλήθηκε μόνο από την εφεύρεση της φωτογραφίας, αλλά μ’ένα τρόπο σχετικά ανεξάρτητο απ’αυτή την ανακάλυψη, από την αξίωση του έργου τέχνης να απευθύνεται στις μάζες. Διότι ακριβώς η ζωγραφική δεν έχει τη δυνατότητα να προσφέρει υλικό προς μαζική ταυτόχρονη αποδοχή, με τον τρόπο που το έκανε  για κάποια περίοδο η επική ποίηση και όπως συμβαίνει σήμερα στον κινηματογράφο. Αντίθετα με τη ζωγραφική, η αφίσα και ιδιαίτερα η γιγαντοαφίσα σχεδιάζονται με στόχο να γίνουν αποδεκτές από το πλατύ κοινό και μάλιστα άμεσα, χωρίς σύνθετες εγκεφαλικές διεργασίες από την πλευρά του κοινού.

Οπτική Επικοινωνία: Γραφιστική & Επικοινωνία της Ηρώς Λάσκαρη


Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε ένα έργο γραφιστικής όπως η αφίσα και σ’ένα έργο ζωγραφικής είναι επικοινωνιακή. Παρόλο που τεχνικά και αισθητικά μπορεί να χρησιμοποιούν τους ίδιους κανόνες και τεχνικές το εννοιολογικό περιεχόμενό τους είναι διαφορετικού τύπου. Η γραφιστική, ως εφαρμοσμένη τέχνη, επιδιώκει να περνά ξεκάθαρα μηνύματα στο κοινό, όπου εικόνες και γράμματα μπορεί να συνεργάζονται για την επίτευξη αυτού του στόχου. Πρέπει ο θεατής με μια ματιά να κατανοεί το περιεχόμενο του μηνύματος. Η ζωγραφική από την άλλη μεριά, ως «καθαρή» τέχνη, αποτελεί το πεδίο έκφρασης του δημιουργού της, με αποτέλεσμα συχνά να ναρκισσεύεται. Είναι το αποτέλεσμα της –συνήθως υποσυνείδητης- ασχολίας του καλλιτέχνη με τον εαυτό του και ως τέτοια απαιτεί από τον εξωτερικό θεατή μια προσπάθεια για να κατανοήσει το περιεχόμενό της. Έτσι, ο θεατής μπαίνει στη λογική να μαντέψει «τί θέλει να πει ο καλλιτέχνης;», παρόλο που είναι πιθανό ο «καλλιτέχνης» να μην επιθυμεί να πει τίποτα.

Ο Alan Fletcher υποστηρίζει ότι: «ένας σχεδιαστής περνάει τον περισσότερο χρόνο του προσπαθώντας να λύσει τα προβλήματα άλλων. Ένας καλλιτέχνης νοιάζεται να λύσει μόνο το δικό του πρόβλημα».

Αν αποδεχτούμε ότι το μεγαλύτερο μουσείο γραφιστικής είναι το σούπερ μάρκετ (ετικέτες, συσκευασίες, αποδείξεις,...) ή ακόμα το αστικό περιβάλλον (γιγαντοαφίσες, σήματα τροχαίας-σύγχρονα ιερογλυφικά, γκράφιτι, βιτρίνες καταστημάτων, περίπτερα,...), καταλαβαίνουμε εύκολα ότι η Εφαρμοσμένη Τέχνη Γραφιστική αποποιείται τον καλλιτεχνικό, δυνάμει ναρκισσιστικό χαρακτήρα της Εικαστικής Τέχνης και μπαίνει στην υπηρεσία του πολίτη, του διαφημιστή, του βιομηχάνου που προβάλλει το προϊόν του, του χούλιγκαν που χαράζει το όνομα της ομάδα του ή του αναρχικού που γράφει συνθήματα με σπρέι στον τοίχο του Πολυτεχνείου.

Η γραφιστική χάνει τον προσωπολατρικό χαρακτήρα της τέχνης. Το βάρος μετατίθεται-περνά από το πρόσωπο του δημιουργού στη δύναμη του μηνύματος. Επίσης, το οπτικό αποτέλεσμα συνδέεται συχνότερα με το διαφημιζόμενο προϊόν παρά με το πρόσωπο του σχεδιαστή του.

Απόσπασμα από "Οπτική Επικοινωνία: Γραφιστική & Επικοινωνία" της Ηρώς Λάσκαρη
Γραφιστική & Εικαστικές Τέχνες Γραφιστική & Εικαστικές Τέχνες Reviewed by Διονυσία Γιώργη on 1:42:00 μ.μ. Rating: 5

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Από το Blogger.